Глушэц – сімвал арыстакратычных паляванняў

Глушэц - сімвал арыстакратычных паляванняў

Глушэц – сімвал арыстакратычных паляванняў.

У перадрэвалюцыйнай беларускай літаратуры паляванне на глушца, як занятак панскі, нікчэмны, было аб’ектам асмяяння. Сродкам выкрыцця сацыяльнай няроўнасці і нацыянальнага прыгнёту. У апавяданні Францішка Умястоўскага “Не мужыцкі розум“ (1908) стралец Юзік, які абавязаны правесці ганарыстага пана Шміда да глушца, у выніку дасціпна правучвае таго. Прымусіўшы добра вываляцца ў брудзе “дзеля маскіроўкі”. Помсцячы за ранейшую пагардлівую заўвагу, што ў хітрай птушкі, маўляў, “не мужыцкі розум“. А ў байцы Янкі Купалы “ Два мужыкі і глушэц” (1909) выведзеныя 2 недалёкія фанабэрыстыя паны, Ежы і Іван. Якія з розных бакоў падкрадаюцца да глушца, спрачаючыся за права яго падстрэліць. Меркаваны трафей, аднак, улятае і пакідае іх абодвух ні з чым. Няцяжка зразумець, што пад глушцом разумеецца Беларусь. А пад панамі – польская і руская цывілізацыі, якія спрачаюцца за кантроль над ёй.

У дарэвалюцыйныя, а ў Заходняй Беларусі, – і ў міжваенныя гады, першае паляванне на глушца для маладых шляхцічаў было чымсьці накшталт абавязковага рытуалу ініцыяцыі. Без якога немагчыма было годна ўступіць ва ўзрост паўналецця. Свае юнацкія ўражанні ад першых дарослых мужчынскіх сустрэч з глушцом маляўніча апісалі Чэслаў Мілаш, Міхал Паўлікоўскі, Мельхіор Ваньковіч. Да глушца трэба было абавязкова «скакаць». Робячы напрыканцы кожнага чарговага «куплету» ягонай песні толькі некалькі крокаў услед за егерам. Каб ізноў замерці непрыкметна-нерухома да канца чарговага куплету, калі глушэц не будзе чуць нават сам сябе.

На шляхецкіх сталах глушэц прысутнічаў найперш пад час велікодных сняданкаў. Бо ў гэтую пару году звычай забараняў паляванне на любую іншую птушку. Як, напрыклад, успамінае Марыя Чапская ў вяжомай кнізе “Еўропа ў сям’і”. “Свячонае (сняданне на Вялікдзень) у Прылуках было багатае, як і ў любым польскім доме. Сярод бабаў, бліноў, тортаў, мазуркаў, рознай смажаніны, вяндлінаў і каўбас, вядома ж, пачэснае месца займалі смажаныя парасяты. А часам і глушэц, прыгожы сваёй барадатай галавой, веерам хваста і шырока разведзенымі крыламі. У нашых лясах не было глушцоў. Велікодныя глушцы паходзілі альбо з Прусінава, альбо з лесу нашага пазнейшага швагра, Лявона Любінскага ў Магілёўскай губерні“.

У міжваенныя гады асабліва славіліся як месца палявання на глушца уладанні князя Караля Мікалая Радзівіла пад Столінам. У 1931 г. у апошняга ардыната давыд-гарадзецкага, чый тутэйшы маёнтак складаў ажно 150 тысяч гектараў, гасціў сам прэзідэнт Польшчы Ігнацы Масціцкі. На памяць пра паляўнічую імпрэзу прэзідэнт падарыў князю срэбную пазалочаную фігурку Глушца. Гэтая скульптура вышынёй  16,5 cм, з вачыма з чырвоных камянёў, была зробленая ў канцы XIX ст. у Вене. Надпіс на памятнай таблічцы абвяшчае: Давыд-Гарадок, 20 лютага 1931 г. Зараз яе кошт ацэньваецца прыкладна ў 13 000 – 15 000 злотых. А тое паляванне, на якім апроч прэзідэнта Масціцкага, прысутнічалі і іншыя вышэйшыя чыноўнікі і культурная эліта, трэба лічыць знакавым. Князю Каралю Мікалаю ставяць у заслугу захаванне папуляцыі лася ў Беларусі, Польшчы і Украіне. А ягоную жонку Ізабэлу – лічаць стваральніцай асобнай пароды сабак, польскага паляўнічага спаніэля.

Гэта урывак з будучага нарысу Алеся Белага пра глушца, выхад якога плануецца ў 2020 г. у адным з беларускіх выданняў. Нарэшце запускаю блог на сайце сваёй сядзібы. Спадзяюся рэгулярна публікаваць тут розныя абразкі – кароткія пераказы або анонсы сваіх былых і будучых публікацый. Прысвечаных у асноўным гісторыі гастранаміі, палявання, рыбалоўства і культурным вобразам раслінаў і жывёлаў у нашай гісторыі.

Беларускі крупнік з Луізіаны

Беларускі крупнік з Луізіаны

Вітаю вас, шаноўныя чытачы! Апошнім часам шмат валіцца на мяне з усіх бакоў розных цікавых звестак пра гісторыю і сучасны стан нашай гастранаміі.  Пра яе схаваны ад непасвечаных сімвалічны свет.  То я ў дадатак да розных іншых рубрык на падобныя тэмы, вырашыў завесці яшчэ адну – у блогу маёй аграсядзібы. Тут буду публікаваць пераважна розныя “хуткія” і “дробныя” цікавосткі, якімі цяжка зацікавіць СМІ і сур’ёзных выдаўцоў. Перыядычнасць – як будзе хапаць часу.  Бо валіцца такіх цікавостак на мяне шмат.  І на ўсе хочацца адрэагаваць, але не на ўсе атрымліваецца.

Bittermens Krupnik. Herbal honey bitter liquor 

Так атрымалася што першы запіс у новым блогу – пра Беларускі крупнік з Луізіаны. Так, я таксама моцна здзівіўся. Нават на бутэльцы слова “Крупнік” – напісана па-беларуску! У ЗША ёсць некалькі дробных вытворцаў крупнікаў, заснаваных польскімі або літоўскімі імігрантамі. 3, або можа 4. Ніхто ж цэнтралізаванага ўліку не вядзе. Але крупнік ад Bittermens – здаецца, першы і пакуль адзіны, які паклікаецца менавіта да беларускага радаводу.

Як сцвярджае сайт гэтага вытворцы, су-заснавальнік кампаніі Avery Glasser паходзіць з Беларусі. (Рызыкну выказаць меркаванне, што з габрэйскай сям’і – прытым досыць начытанай). Адкуль і прывёз сваю прыхільнасць да крупніка. Або вычытаў у кнігах. І ён сцвярджае, быццам бы ў нас у Беларусі крупнік – адзін з самых распаўсюджаных (алкагольных) напояў хатняга вырабу 🙂 Гістарычна-то яно так і было.  Але 99% беларусаў ужо бадай пад 100 гадоў як пра гэта забыліся 🙂 Ну, але дзякуй за напамін. Як для беларусаў, так і для амерыканцаў. У рэцэпт луізіанска-беларускага крупніка ўваходзяць мёд, чорная гарбата, почкі хвоі, ядловец і яшчэ 6 раслінных кампанентаў (six other botanicals). Наш славуты алкагольны “зямляк” у Луізіане мае сертыфікат кашэрнасці! Ну а куды ж без яго 🙂

SONY DSC

А вось на гэтым фота можаце паглядзець на самога пана Гласера. Усё-ткі вялізны яму дзякуй з далёкай радзімы продкаў. Пра якую ён, што не так часта сустракаецца, не забыўся. Ці шмат беларусаў, пераехаўшы ў ЗША, зрабілі б на ягоным месцы тое самае?